Podstawowym i najważniejszym zadaniem muzealników jest gromadzenie, katalogowanie oraz naukowe opracowywanie zabytków. Właściwie dobrane zbiory stanowią bowiem o sile każdego muzeum i jego wartości dla kultury narodowej oraz kształtowania świadomości społecznej.
W warunkach polskich stwierdzenie to nabywa dodatkowego ciężaru gatunkowego wobec strat, jakie polskie materialne dziedzictwo historyczne poniosło w trakcie zaborów oraz obydwu wojen światowych.
Muzeum Żołnierzy Wyklętych przybliży Państwu charakter naszej kolekcji oraz opowie o artefaktach i postaciach, z którymi były one związane. W tym celu na portalu KRONIKA (Krajowe Repozytorium Obiektów Nauki i Kultury), systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Ministerstwo Cyfryzacji, który pozwala na zebranie i udostępnianie w jednym miejscu cyfrowych zasobów polskiego dziedzictwa narodowego z zakresu nauki, kultury i administracji, będziemy sukcesywnie udostępniać swoje zasoby.
W pierwszej kolejności udostępniamy pamiątki związane ze Stanisławem Ostwindem (1899-1945). Stanisław Ostwind „Bolesław”, „Bolesław Zuzga”, „Zuzga”, „Kropidło”, „Mieczysław Jastrzębski” urodził się 26 (lub 14 – rozbieżności w źródłach) kwietnia 1899 r. w Warszawie.
W części z zachowanych dokumentów możemy odnaleźć również inny rok narodzin: 1898. Wywodził się z rodziny żydowskiej – nosił imię Szmul i był synem Wolfa oraz Rebeki z domu Saudel. Krótko przed wybuchem I wojny światowej podejmował się różnych sposobów zarabiania pieniędzy – pracował m.in. jako fryzjer.
Swoją przyszłość najprawdopodobniej już wówczas wiązał z wojskiem. Wkrótce, w sierpniu 1915 r., wstąpił do Legionów Polskich., w których otrzymywał kolejne przydziały. Walczył z Rosjanami – m.in. w bitwie pod Kostiuchnówką (początek lipca 1916 r.).
Wskutek poniesionych obrażeń w trakcie jednej z kolejnych potyczek został skierowany na leczenie do szpitala wojskowego, w którym przebywał od sierpnia do października 1916 r. Po zakończonej kuracji medycznej powrócił do swojego oddziału.
W lipcu 1917 r., w rezultacie tzw. kryzysu przysięgowego, był internowany przez Niemców w obozie w Szczypiornie. W grudniu tr. rozpoczął I kurs wyszkolenia piechoty 2. Kompanii Polskiej Siły Zbrojnej. W 1919 r. udało mu się ukończyć szkołę podoficerską w stopniu starszego sierżanta. Otrzymał przydział do 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej.
Urodzony w rodzinie żydowskiej zdecydował się, już jako dorosły i w pełni ukształtowany człowiek, na przyjęcie chrztu w Kościele rzymskokatolickim (1920 r.). Od sierpnia 1920 do czerwca 1921 r. walczył (w trakcie wojny polsko-bolszewickiej) w szeregach 1. baonu 50. Pułku Strzelców Kresowych w 13. Dywizji Piechoty.
Posługiwał się wówczas zmienionym imieniem i nazwiskiem – Mieczysław Jastrzębski. W 1921 r. rozpoczął służbę w Policji Państwowej, gdzie w jej warszawskich strukturach przeszedł początkowe szczeble awansu (do stopnia starszego przodownika – 1936 r.).
W 1924 r. ukończył gimnazjum, a pięć lat później Szkołę Oficerską Policji Państwowej. W 1934 r. wyróżniono go pochwałą i nagrodą finansową za wykazaną odwagę w trakcie pościgu za przestępcami.
W czasie wojny obronnej 1939 r. walczył pod komendą gen. Franciszka Kleeberga. Od października 1939 r., po zajęciu części ziem II Rzeczypospolitej przez III Rzeszę, ukrywał się przed Niemcami na Podlasiu. W 1942 r. rozpoczął działalność w konspiracji niepodległościowej: najpierw w Narodowej Organizacji Wojskowej, a następnie w Narodowych Siłach Zbrojnych.
W maju 1944 r. wyznaczono go na komendanta powiatowego NSZ w Węgrowie. W czerwcu 1944 r. uzyskał awans do stopnia majora NSZ. W ten sposób Ostwind stał się najstarszym rangą dowódcą pochodzenia żydowskiego w polskiej konspiracji w czasie II wojny światowej. 3 stycznia 1945 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w Węgrowie i osadzony w areszcie w Otwocku.
W trakcie śledztwa był bestialsko torturowany. Gdy komuniści odkryli żydowskie pochodzenie Ostwinda zaproponowali mu przejście na ich stronę. Major kategorycznie odrzucił tę propozycję. 30 stycznia 1945 r. komunistyczna prokuratura zakończyła sporządzanie aktu oskarżenia wobec „Zuzgi”.
Obejmował on m.in. zarzut o udział „w związku, mającym na celu obalenie demokratycznego ustroju Państwa Polskiego (art. 1. Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o ochronie Państwa” z 30 października 1944 r.).
Ostwind stanął (bez udziału oskarżyciela i obrońcy) przed Sądem Wojskowym Garnizonu Warszawskiego. Składowi orzekającemu przewodniczył Władysław Garnowski (1898-1954) – sędzia, który w marcu 1949 r. (jako prezes Najwyższego Sądu Wojskowego) zarządzi wykonanie wyroku śmierci wobec Hieronima Dekutowskiego „Zapory”.
2 lutego 1945 r. Stanisław Ostwind został skazany na śmierć. Dwa dni później przeprowadzono egzekucję w więzieniu przy ul. 11 listopada w Warszawie (tzw. Toledo). Dowódcą plutonu egzekucyjnego był kpr. Aleksander Aftyka. Miejsce pochówku Stanisława Ostwinda do dziś pozostaje nieznane.
Po Stanisławie Ostwindzie zachowały się liczne artefakty. Praktycznie wszystkie z nich są obecnie przechowywane w zbiorach Muzeum Żołnierzy Wyklętych. W 2019 r. zostały przekazane do instytucji, w charakterze depozytu, przez Piotra Dziedzica. Stanisław Ostwind był drugim mężem babci Pana Piotra – Henryki Truszczyńskiej.
Kolekcję przechowywała przez kolejne lata Pani Henryka. Następnie pamiątki trafiły do córki Henryki i Stanisława – Bożeny, a później ich wnuczki – Jolanty, która powierzyła je ostatecznie Piotrowi Dziedzicowi.
Zbiór ma zróżnicowany charakter. Składa się z dokumentów, fotografii oraz odznaczeń i medali.
Znaczna część ze zgromadzonych dokumentów to dyplomy i poświadczenia związane z odbytą edukacją, służbą wojskową, kolejnymi awansami w Policji Państwowej oraz odznaczeniami, które otrzymał Stanisław Ostwind.
Szczególnie cenny wydaje się w tym kontekście akt nadania (1 października 1925 r.) Krzyża Legionowego oraz analogiczny dokument (9 lipca 1938 r.) dotyczący przyznania Brązowego Krzyża Zasługi, a sygnowany przez Prezesa Rady Ministrów Sławoja Felicjana Składkowskiego.
Prawdziwymi perełkami są inne dwa artefakty. Pierwszym z nich jest pochodząca z 1915 r. Karta Wojskowa z okresu służby w Legionach Polskich, a kolejnym poświadczenie służby wystawione 3 czerwca 1921 r. przez dowództwo 1. baonu 50. Pułku Strzelców Kresowych dla sierżanta Mieczysława Jastrzębskiego (był to, jak pamiętamy, pseudonim Ostwinda).
Na fotografiach przekazanych do Muzeum jest uwieczniona przede wszystkim córka Stanisława Ostwinda – Bożena. Fotografie dokumentują m.in. wycieczkę do warszawskiego ZOO, którą ojciec odbył z córką w 1936 r. oraz samą Bożenkę jako małą dziewczynkę.
W ramach depozytu do Muzeum została również przekazana fotografia ślubna Stanisława Ostwinda i Henryki Truszczyńskiej z 1930 r.
Najbardziej wartościową częścią kolekcji są bez wątpienia medale i odznaczenia, które Stanisław Ostwind otrzymał w dwudziestoleciu międzywojennym za swoje zasługi z okresu walk w I wojnie światowej oraz późniejszej służby państwowej.
Wśród odznaczeń znajdują się m.in.: Krzyż Walecznych, Krzyż Niepodległości, Krzyż Zasługi za Dzielność, Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921, Medal za Długoletnią Służbę (brązowy i srebrny), Odznaka Pamiątkowa „Orlęta” (przyznawana w II RP uczestnikom walk w obronie Lwowa i Kresów Wschodnich w czasie wojny polsko ukraińskiej 1918-1919), Odznaka Pamiątkowa „Pociąg Pancerny L. 16 * Mściciel *”, Odznaka Dowództwa Wojsk Polskich na Wschodzie, Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych z lat 1914-1921, Odznaka Pamiątkowa I Brygady Legionów („Za wierną służbę”).
Ciekawym uzupełnieniem tego fragmentu kolekcji jest Odznaka Policji Państwowej o numerze 268, która należała do naszego bohatera. 27 lutego 2018 r. Stanisław Ostwind został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski – również ten order znajduje się jako depozyt w MŻW.
Z wizerunkami obiektów można zapoznać się pod linkiem:
